Informacja o pracach gospodarczych prowadzonych w Leśnictwie Celestynów w okolicy „ścieżki zdrowia”

Działania prowadzone w oddziale 329 w okolicy Goździkowego Bagna dotyczą lasu, który wiele lat temu sadzony był przez ludzi i przez całe swoje życie był pielęgnowany i użytkowany przez człowieka. Prace te, jak i wszystkie zabiegi gospodarcze w Nadleśnictwie Celestynów wykonywane są na podstawie Planu Urządzenia Lasu, zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw środowiska. Podczas opracowywania PUL sporządzona została strategiczna ocena oddziaływania na środowisko. Wszystkie dokumenty podlegały ocenie przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Warszawie i uzyskały jej pozytywną opinię. W trakcie sporządzania projektu PUL zapewniono możliwość udziału społeczeństwa, z której skorzystało wiele organizacji, stowarzyszeń, urzędów, instytucji i osób prywatnych.

Na omawianym terenie wykonywany jest zabieg gospodarczy nazywany rębnią. Rębnie to działania hodowlane, mające na celu wytworzenie nowego drzewostanu o składzie gatunkowym dostosowanym do żyzności gleby. Sposób prowadzenia cięć dostosowany został do siedliska i składu gatunkowego drzewostanu, zgodnie z „Zasadami Hodowli Lasu” – dokumentem stanowiącym załącznik do Zarządzenia nr 53 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 21 listopada 2011 r, który stanowi uszczegółowienie celów i zasad gospodarki leśnej określonych w ustawie o lasach i „Polityce leśnej państwa”. Ze względu na dużą powierzchnię przeznaczoną finalnie do przebudowy, prace rozłożone są na kilka etapów, a pierwsze fragmenty lasu objęte są pracami zrębowymi od 2020 roku. Zabieg polega na stopniowym usuwaniu drzewostanu już dojrzałego (jednorazowo maksymalnie 4 ha) i zastępowaniu go młodym pokoleniem drzew. Wykonany jest tuż przed rozpoczęciem się procesów prowadzących do stopniowego zamierania drzewostanu. Zabieg wykonany w 2020 roku w oddziale 329 objął obszar o powierzchni 2,74 ha, natomiast aktualnie rozpoczęto prace w oddziale 335 Aa, które obejmą powierzchnię 2,51 ha.

Na 2021 rok zaplanowano także zabieg rębni w oddziale 335Am, o powierzchni 1,43 ha oraz rozpoczęcie zabiegów w ramach rębni gniazdowej w oddziale 329 h, na powierzchni 0,61 ha. W ciągu najbliższych kilku lat prowadzone będą rębnie w oddziale 335 c na powierzchni 1,20 ha oraz w oddziale 335 A na terenie Wojskowego Ośrodka Farmacji i Techniki Medycznej, gdzie obejmą łączną powierzchnię 8,87 ha.

Drzewostany zlokalizowane w pobliżu obiektów wojskowych (wszystkie wymienione powyżej) oprócz swoich podstawowych funkcji pełnią ważną rolę  związaną z obronnością i bezpieczeństwem państwa, co wpływa na sposób pielęgnowania i użytkowania danych kompleksów leśnych.

Wszystkie zaplanowane zabiegi prowadzą w efekcie do wymiany pokoleń rosnącego na tym terenie lasu. Warto również podkreślić, że skład gatunkowy nowego pokolenia będzie dostosowany do panujących warunków glebowych (siedliskowych).

Drzewostany sosnowe w wieku powyżej 100 lat rosną bardzo wolno, w związku z czym akumulacja dwutlenku węgla w drewnie bardzo spada (z każdym rokiem coraz bardziej). W pewnym momencie zostaje ona zrównoważona, a następnie przewyższona procesem jego uwalniania do atmosfery z drewna, które ulega stopniowemu rozpadowi na skutek postępującej zgnilizny wewnętrznej. Działania podejmowane przez leśników (usunięcie starego drzewostanu, a następnie odnowienie powierzchni odpowiednimi gatunkami młodych drzewek oraz ich późniejsza pielęgnacja) zapobiegają więc temu niekorzystnemu procesowi. Niezwykle ważne jest przy tym, aby jak najwięcej pozyskanego drewna zostało przetworzone na produkty o długiej trwałości, w których będzie zakumulowany (jak najdłużej) dwutlenek węgla. W związku z powyższym nie należy przetrzymywać starzejących się drzewostanów, ze względu na postępujący w nich proces rozpadu drewna (zgnilizny), a tym samym wzrastający z każdym rokiem udział procentowy drewna, które może być później wykorzystane jedynie jako opał. Pozostawienie zamierających drzewostanów powodowałoby również wzrost bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa i życia ludzi korzystających z walorów lasu oraz prawdopodobieństwa uszkodzenia budynków i infrastruktury położonych w sąsiedztwie kompleksów leśnych (np. obiektów na pobliskim terenie wojskowym).

Dodatkowo, w drzewostanach rosnących na omawianym terenie stwierdzono zagrożenie ze strony jemioły pospolitej rozpierzchłej (Vascum album ssp. austriacum), która opanowała od 10 do nawet 80% drzew na poszczególnych powierzchniach. Ze względu na wzrost zasięgu występowania oraz coraz większą liczbę porażonych drzewostanów sosnowych, półpasożyt ten stanowi poważny problem w gospodarce leśnej. Sosna jest dla niego źródłem wody, soli mineralnych oraz węglowodanów. Konsekwencją występowania jemioły jest osłabianie żywiciela, u którego obserwuje się mniejsze przyrosty słojów rocznych, mniejszy aparat asymilacyjny czy gorsze obradzanie nasion. Największy negatywny wpływ na drzewa ma podczas suszy. Osłabienie fizjologiczne sosny powoduje większą podatność drzew na szkodniki owadzie oraz pasożytnicze grzyby, które doprowadzają do zamierania drzew. Opóźnienie w przystąpieniu do prac zrębowych dopuściłoby do dalszego rozprzestrzeniania się jemioły, prowadzącego do osłabienia drzewostanu, co w konsekwencji mogłoby zagrozić stabilności i trwałości całego kompleksu leśnego oraz wzrostu zagrożenia dla bezpieczeństwa osób odwiedzających las.

W wydzieleniach objętym pracami zrębowymi pozostawia się biogrupy (z reguły 5% powierzchni) - drzewa, które zostaną na tym terenie do naturalnej śmierci, a ich zadaniem jest inicjowanie, a następnie przyspieszenie odtworzenia leśnej fauny i flory w odnowionym lesie. Dodatkowo pozostawiamy drzewa o wysokich walorach krajobrazowych. Po wycięciu drzew i przygotowaniu gleby posadzone będą nowe drzewa. Ustawa o lasach dopuszcza wykonanie odnowienia lasu w ciągu maksymalnie 5 lat od wycinki, jednak w tym przypadku Nadleśnictwo Celestynów przystąpi do tych prac już wiosną 2022 roku. 80% odnawianej powierzchni zajmie sosna, a 20% gatunki liściaste. Dodatkowo, w okolicy ścieżki zdrowia zaplanowano utworzenie remizy obsadzonej gatunkami owocodajnymi, która stanie się bazą pokarmową oraz ostoją ptaków i innych zwierząt leśnych, a jednocześnie elementem wykorzystywanym w przyszłości do zajęć edukacyjnych organizowanych w Centrum Edukacji Leśnej.

Krajobraz w pobliżu ścieżki zdrowia zmieni się, lecz cykl życia tego lasu nadal będzie trwać, a z biegiem lat będzie można obserwować kolejne fazy wzrostu drzewostanu. Na każdym etapie rozwoju lasu prowadzimy zabiegi pielęgnacyjne, których zadania to m.in. regulowanie zagęszczenia i odpowiedniego rozmieszczenia drzew w drzewostanie, wytwarzanie i utrwalanie pożądanej formy zmieszania i budowy piętrowej lasu, popieranie najbardziej wartościowych składników drzewostanu oraz polepszanie stanu sanitarnego i biologicznej odporności lasu. Działania te pozwalają na bezpieczne korzystanie z lasu, na zachowanie jego trwałości i wielofunkcyjności oraz na równowagę przyrodniczą, przy jednoczesnym dostarczaniu przemysłowi drzewnemu i klientom indywidualnym odpowiedniej ilości drewna potrzebnego do wytwarzania produktów niezbędnych społeczeństwu.

W przyrodzie ważne jest istnienie lasów w różnym wieku i o różnej strukturze. Dla ludzi najbardziej atrakcyjny jest dojrzały las, po którym można spacerować, natomiast równie cenne są młode uprawy czy nieco starsze młodniki, które stanowią schronienie i miejsce żerowania dla wielu zwierząt i mniejszych organizmów.